Pożegnanie

Wykonanie: Kasia, Jankowska, Ola Turkiewicz, Grzegorz Wilk wraz z zespołem Koncertu Niepodległości
Aranżacja: Ola Turkiewicz

wykonanie: Kasia, Jankowska, Ola Turkiewicz, Grzegorz Wilk wraz z zespołem Koncertu Niepodległości
Pożegnanie
wykonanie: Kasia, Jankowska, Ola Turkiewicz, Grzegorz Wilk wraz z zespołem Koncertu Niepodległości Pożegnanie

Informacje o utworze

Tytuł: Pożegnanie
Muzyka i słowa: autor nieznany

Pieśń miłosna i ludowo – żołnierska, powstała najprawdopodobniej w drugiej połowie XVI wieku. Autorstwo tekstu i muzyki są niezidentyfikowane. Była rozwijana w różnych wariantach (m. in. ludowym i szlacheckim) w XVII i XVIII wieku. Współcześnie uważa się, że pieśń ta mogła powstać na Wileńszczyźnie lub w Małopolsce Wschodniej (Galicji). Opublikowana m. in. w zbiorze Starodawne dumy i pieśni Zygmunta Glogera[1] (1877).

[1] Zygmunt Gloger (1845-1910) – polski historyk, archeolog, etnograf, folklorysta i krajoznawca.

Nota historyczna

Zbiór Starodawne dumy i pieśni Zygmunt Gloger (1877 r.). Źródło: Polona
Zbiór Starodawne dumy i pieśni Zygmunt Gloger (1877 r.). Źródło: Polona

Inspirację historyczną pieśni możemy określić dwojako. Starsze wersje tekstu są pożegnaniem z ukochaną szlachcica odchodzącego na wojnę. W tekście nie ma żadnej wzmianki o zbroi ani o pancerzu (kolczudze[1]). Wynika z tego, że ów szlachcic jest albo żołnierzem „lekkiego znaku” (lekkiej jazdy) albo członkiem lekko wyposażonego pospolitego ruszenia. Lekka jazda nie doczekała się takiej sławy jak husaria czy pancerni, ale brała udział prawie w każdej kampanii i wojnie tamtej epoki. Używano jej przede wszystkim do rozpoznania, działań osłonowych i dalekich rajdów na tyły przeciwnika. Przykładem takiej formacji mogą być sławni lisowczycy z pierwszej połowy XVII wieku.

Lisowczyk prowadzący pojmanego Szweda. Mal. Juliusz Kossak. Źródło: Polona
Lisowczyk prowadzący pojmanego Szweda. Mal. Juliusz Kossak. Źródło: Polona

Brali udział m. in. w wojnach z Moskwą i z Turcją oraz w wojnie 30-letniej. Odznaczali się zabójczą skutecznością, ale też okrucieństwem i skłonnością do rabunków. Bohater pieśni może być też żołnierzem pospolitego ruszenia. Była to szlachecka milicja konna, która istniała do końca I Rzeczypospolitej, a odznaczyła się walecznością jeszcze w czasach wojen napoleońskich, chociaż nie była tak wyćwiczona i uzbrojona jak wojsko regularne. Potrafiła politykować zamiast walczyć lub niespodziewanie uciekać przed słabszym przeciwnikiem, ale pod dobrym dowództwem zdarzało się jej zaskoczyć wroga.

Ułan pułku narodowego Królewskiego. Mal. Konstanty Kopff (1847). Źródło: Polona
Ułan pułku narodowego Królewskiego. Mal. Konstanty Kopff (1847). Źródło: Polona

W wariancie tekstu zapisanym przez Glogera, bohater pieśni zakłada mundur i wprost nazywa swoich towarzyszy żołnierzami, co wskazuje na pochodzenie tego tekstu z około połowy XVIII wieku. Wspomnienie o szabli i srebrnych ostrogach pozwala domniemywać, że jest on oficerem chorągwi autoramentu polskiego[2]. W tamtym czasie zaliczała się do niego husaria, pancerni i lekka jazda. Dwie pierwsze formacje nie nosiły już zbroi ani pancerzy, ale mundury wzorowane na stroju szlacheckim. Lekką jazdę tworzyły koronne pułki straży przedniej oraz pułki tatarskie.

Analiza tekstu utworu

Tekst jest sześciozwrotkowym, prostym dialogiem miłosnym żołnierza i dziewczyny. W trzech pierwszych zwrotkach narrator szykuje się do wojny (ubiera mundur, nakłada ostrogi i przypasuje szablę) oraz opowiada o swoim spotkaniu z ukochaną. Dziewczyna wita go zapłakana, ale on upomina ją – cokolwiek obcesowo – żeby „nie wydziwiała”. Ona tłumaczy się ze swojej rozpaczy i strachu przed samotnością. On pociesza ją w dwóch ostatnich zwrotkach, żeby się nie martwiła, bo wróci cało z wojny po tym, jak polscy żołnierze pokonają wroga. Warto zwrócić też uwagę na bezpośrednie podkreślenie, że bohater idzie na wojnę nie tyle za jakieś „wielkie sprawy”, ale żeby ochronić właśnie swoją dziewczynę przed zagrożeniem obcą inwazją.

[1]Kolczuga – z gęstej plecionki z drobnych kółek (najczęściej stalowych).

[2]Autorament polski – wojska I Rzeczypospolitej formowane w systemie zaciągu towarzyskiego (wstępujący do wojska towarzysz stawiał się ze swoim pocztem).

 

Opracował: Piotr Pacak

Biblioteka

Materiały muzyczno-dydaktyczne

Melodia
Pożegnanie
Melodia Pożegnanie
{{svg_share_icon}}
Melodia z klikiem
Pożegnanie
Melodia z klikiem Pożegnanie
{{svg_share_icon}}
Melodia i akompaniament
Pożegnanie
Melodia i akompaniament Pożegnanie
{{svg_share_icon}}
Akompaniament
Pożegnanie
Akompaniament Pożegnanie
{{svg_share_icon}}

Zobacz także

Pozostałe materiały muzyczno-edukacyjne w Śpiewniku Niepodległości